Column: “Veel beekjes maken één groot water”

COLUMN

BEVERWIJK – Er zijn veel gezegdes als het om water gaat.

Het gezegde waar ik het over wil hebben is, “veel beekjes maken één groot water”, Hebben jullie wel eens vanuit een vliegtuig Nederland bekeken? Dan is te zien hoeveel water dwars door de weilanden en de gebieden loopt. Glinsterende zilverdraden door een groen landschap.

Gemaal SA
Gemaal Aagtenpark     Foto”s: Dirk-Jan Prins

Zo ook in Beverwijk. Het stikt er van de kanaaltjes en slootjes. Al deze slootjes staan op hun beurt in verbinding met het gemaal Sint Aagtendijk. Dit gemaal pompt al het overtollige water naar het Noordzeekanaal. Enkele keren per dag is dit gemaal bezig de waterhuishouding op pijl te houden. En dan gaat het om het gebieden in Beverwijk zoals o.a. Oosterwijk en Zwaansmeer. Zou dit gemaal er niet zijn, dan loopt dit gebied al snel onder water en zijn er heel wat mensen die hun voeten niet droog houden. Het is wel gebeurd dat de bankjes langs plantsoenen met de zitting onder water stonden. Dit hele gebied ligt namelijk toch een slordige 40 cm onder Amsterdams Pijl. Nu snappen wij ook gelijk waarom het Hoogheemraadschap elk jaar met vaartuigen door de slootjes gaat om ze leeg te baggeren. Dit gaat met zeer grote zorgvuldigheid. Alles wat leeft en bloeit, wordt ontzien door de medewerkers van het Hoogheemraadschap. Een enkeling daar gelaten. Al deze kanalen en sloten staan in verbinding met het gemaal Sint Aagtendijk. Eenmaal een dichte sloot zou betekenen dat er geen water naar het Noordzeekanaal gepompt kan worden.

Niet iedere inwoner van Beverwijk zal het gemaal Sint Aagtendijk kennen. Het staat in een nieuw aangelegd stukje park tussen de Aagtendijk en Broekpolder. Ik vroeg mij af of dit kleine gebouw wel iets te betekenen heeft. Het ziet er zo als een Legohuisje uit. Ik kan mij nauwelijks voorstellen dat het enige betekenis heeft. Eenmaal op onderzoek blijkt dit gemaal van de gemeente Beverwijk te zijn geweest. Maar het Hoogheemraadschap (HHNK) heeft het gemaal enige tijd geleden overgenomen. Ook leer ik dat mijn vermoeden niet waar is. Dit speelgoedhuisje is wel degelijk van groot belang voor Beverwijk en levert prestaties van een volwassen gemaal.

wokkelpomp
Wokkelpomp

Na details te hebben gehoord van Dhr IJdel, is de verwachting dat als de deur open gaat, er een enorme installatie in staat die behoorlijk moet stampen. Ook dit is weer niet waar. De moderne techniek zorgt voor de nodige capaciteit, nodig voor dit immense gebied. Alle kracht is teruggebracht tot één  bescheiden elektronica kast en een wokkel-pomp die ook nog eens nauwelijks hoorbaar is als deze in werking is.

kast SA
Kast SA

Een wokkel die het water omhoog draait en het loost in een kanaal richting het Noordzeekanaal. Het lijkt op, zeg maar, zo’n eetbare wokkel. Bijna 100.000 liter water per minuut kan er verwerkt worden. Mocht er een storing zijn, dan gaat het gemaal zelfstandig bellen voor assistentie. De technicus van het Hoogheemraadschap, dhr IJdel, kan zelfs vanuit zijn auto de storing verhelpen, indien dit nodig is. De vissen vinden het heerlijk. Het gemaal heeft een doek hangen zodat de vissen niet naar binnen kunnen zwemmen, maar als het gemaal eenmaal in werking is, staan zij klaar in het water om tegen de stroom op te zwemmen. En dit is toch al snel enkele malen per dag.

Broekpolder valt buiten de boot. Broekpolder staat niet in verbinding met dit gemaal. Laten zij daar maar natte voeten krijgen. Maar niets is minder waar. Aan het einde van de straat Texel, in Broekpolder, staat het gemaal De Wadden. Dit gemaal is nu ongeveer 10 jaar oud.

gemaal wadden
Gemaal Wadden

Heeft een ander soort pomp en is bovendien in staat om het zuurstofgehalte te meten en het chloride gehalte. Dit is bij het gemaal Sint Aagtendijk niet nodig. Hierdoor is de elektronica van de Wadden aanmerkelijk uitgebreider dan de elektronicakast in het gemaal Sint Aagtendijk.

pomp wadden en kast
Pomp wadden en besturingskast

Het Hoogheemraadschap kan met dit gemaal het water zo beheren, dat het gebied Assumburg als één groot waterbekken kan fungeren voor drogere tijden. Net zoals hij dit kan richting de buitenlanden. Zo hoeft niet al het water gelijk naar het Uitgeestermeer of Alkmaardermeer gepompt te worden. Want dit is de richting waar het gemaal de Wadden het water laat. Dit soort waterbekkens is van ontegenzeggelijke waarde. Laat nu net de droogste juli maand ooit eraan komen!

In tegenstelling tot het gemaal Aagtendijk, heeft het gemaal de Wadden een capaciteit van 45.000 liter per minuut. Lijkt niets, maar drink het maar eens op. Deze twee ogenschijnlijk onbenullige gebouwtjes zorgen ervoor dat jullie in een droog bed liggen en geen natte voeten halen. Een enorme organisatie en inspanning van vele medewerkers die onderhoud plegen in de wijken, is noodzakelijk om deze gemalen goed te laten functioneren.

Maar Beverwijk is niet de enige gemeente die water in het Noordzeekanaal pompt. Vele omliggende gemeenten doen dit zelfde. Niet rechtstreeks zoals Beverwijk dit doet, maar via via komt het uiteindelijk allemaal in het Noordzeekanaal terecht. Enig idee hoe groot dit gebied is?

SONY DSC
Zicht op het gebied wat door ons beheerd wordt

Op dit kaartje is te zien welk gebied op het Noordzeekanaal uitkomt. Van de Veluwe tot vlakbij Apeldoorn. Weer de Veluwe maar dan tot bijna bij Arnhem. Lijn doortrekken tot boven Gouda en vlak boven Leiden. Langs de duinen naar IJmuiden tot vlak onder Alkmaar om door te trekken om alle Flevopolders heen. Dit hele gebied loost overtollig water op het Noordzeekanaal. Een enorm gebied van een slordige 2300 vierkante kilometer waar het niet mogelijk is om met een gemaal van 100.000 liter per minuut de voeten droog te houden. Dan is een logische vraag, wat en wie verwerkt al dit water? Dit doet Rijkswaterstaat. De spuisluis en de pompen van IJmuiden is het antwoord hierop.

SONY DSC
Spuisluizen

Over wat voor getallen spreken wij dan? Marcel de Vries uit Heemskerk, is jaren hoofd geweest van het gemaal en de spuisluis van IJmuiden. Nog steeds werkzaam bij Rijkswaterstaat geeft hij ons een uniek kijkje in de keuken van deze immens grote onderneming.

Zo gaat hij verder met zijn verhaal. “Al deze waterschappen, zoals op de kaart aangegeven, komen uit op het Noordzeekanaal. Bedenk eens hoeveel grote steden er in dit gebied zitten. Amsterdam, Utrecht, Amersfoort, Hilversum, Lelystad, Almere en Haarlem. Miljoenen mensen wonen en werken in deze steden. Het is van groot belang om het land wat onder de zeespiegel ligt droog te houden door middel van deze pompen of spuisluizen. Schrik niet, per jaar voert Rijkswaterstaat bijna 3 miljard kubieke meter water uit dit gebied af naar de zee”.

Er zijn twee manieren om het overtollige water in de Noordzee te krijgen. De eerste en de meest vriendelijke methode is spuien. Zodra het water in het kanaal 12 cm hoger staat dan het zeewater, is het mogelijk om de spui open te zetten. Geen pomp komt hier aan te pas. Dit spaart al snel 10 miljoen watt aan vermogen dat nodig is om alle pompen op vol vermogen te laten draaien. Overigens komt het niet vaak voor dat zij alle zes tegelijk moeten draaien. De hoogte van het water in het kanaal bepaalt hoeveel en hoe snel de pompen draaien. Maar dan nog gebruik één pomp bij normaal draaien altijd nog zo’n 400.000 watt. De pompen zijn zo zwaar in vermogen, dat er een eigen deel bij de Nuon centrale in Velsen Noord gemaakt is om ze aan te sturen maar ook om de piekspanning op te vangen zodra de pompen gestart worden. Op de foto is de koppeling voor één pomp met het stroomnet te zien.

Koppeling aan het stroomnet

Maar wij zijn nog even bij het spuien. Wanneer het spui open gaat, stroomt er geen 100.000 liter per minuut de zee in maar 500.000 liter, of wel een half miljoen liter per seconde. Ja, jullie lezen het goed. Per seconde in plaats van per minuut. Even een idee op doen? Bij deze hoeveelheden is een zwembad van 50 meter lang en 25 meter breed en 4 meter diep, in 10 seconden gevuld.

Waarom 12 cm hoogteverschil? Dit heeft te maken met een natuurverschijnsel. Zout en zoet water botsen. Er zou een natuurlijke barrière zijn die hoe dan ook niet te overwinnen is. Met een verschil van minimaal 12 cm is deze barrière overwonnen en kan de spuisluis open. Zo simpel, maar je moet het even weten. Bovendien zou anders het veel zwaardere zoute zeewater het kanaal in komen. Dit is niet de bedoeling. Deze techniek van spuien is overigens al een aantal eeuwen oude techniek. In de middeleeuwen werd deze techniek al gebruikt om de polders vrij van water te maken en droog te houden.

Dan de eerder vermelde pompen. Het werd steeds belangrijker om naast het spuien ook te kunnen pompen. Bij westerstorm is er een stuwing van het zeewater. Deze is zo hevig, dat spuien onmogelijk is. Ook bij veel neerslag is spuien niet mogelijk. De pompen werden in 1976 in gebruik genomen om te voorkomen dat in grote gebieden met regelmaat de kelders onder water zouden komen. Dit gebeurde helaas steeds vaker. In 2004 kwamen de twee nieuwelingen de gelederen versterken. Van 160.000 liter per seconde naar 260.000 liter per seconde

SONY DSC
Eén van de motoren

Enorme pompen die met zijn zessen op rij het zware werk doen voor een groot deel van Nederland. Nou, deze jongens kunnen er wat van! Zo goed zelfs, dat hele busladingen vol met Aziatische ingenieurs hier de kunst komen afkijken van de grootste pompen van Europa. En dat mag! Want Rijkswaterstaat heeft niet alleen de grootste pompen van Europa maar is bovendien het grootste leerbedrijf die graag haar kennis belangeloos deelt met anderen.

Door de enorme capaciteit moet jij al snel denken dat alles wat nodig is om dit te behalen groot is. Erg groot en erg zwaar. De 4 oudere pompen wegen per stuk al snel een 150.000 kilo. Door de nieuwe technieken en de gebruikte materialen in de nieuwere pompen, wegen deze 135.000 kilo. Als je het snel zegt lijkt het niet veel. “Het is leuk te vermelden dat wij in 1988 tijdens het winnen van het WK voetbal een belangrijke rol speelden”, zo vertelt Marcel. “Door het water op de juiste manier te beheersen, kon de boot met de spelers onder alle bruggen door in Amsterdam”.

Op de vraag hoe de arme vissen en ander gedierte tegen dit geweld kunnen, komt natuurlijk ook weer een passend antwoordt van Marcel. “Wij hebben een vis-migratie kanaal. De meest zuidelijke spui-koker is ingericht als vis-passage.

vispassage
De vispassage

Op de bodem van de vis-passage liggen obstakels om de stroming te remmen. Zo zwemmen o.a. de zeeforellen vrolijk heen en weer. Er zijn drie groepen vissen. Zoet, brak en zoutwater vissen. Deze drie groepen hebben gezamenlijk 27 soorten. Wij houden de passage nauwlettend in de gaten”.

Ik had geluk. Als het stormseizoen afgelopen is, zo ongeveer eind april, gaan de pompen er één voor één uit om onderhouden te worden. Tijdens mijn bezoek stond net een pomp op het droge om onderhouden te worden. Mega groot. De doorsnee van één pomp is bijna vier meter en de lengte van het gevaarte is bijna 7 meter. Totale hoogte van één pomp installatie is 9,25 meter.

Eén van de mega grote motoren

Mochten er mensen zijn die bang zijn dat deze waterkering niet sterk genoeg is, dan kan Rijkswaterstaat jullie gerust stellen. Zoals zij aangeeft, de betonnen constructie, de terugslagkleppen en de persschuiven, zorgen ervoor dat het complex bestand is tegen een zeewaterstand en golfkrachten die eens in de tienduizend jaar kunnen voorkomen. Dan is het gemaal ook voor de toekomst helemaal klaar. Zo vertelt Marcel: “Het water komt steeds sneller op ons af. Waar vroeger het water er 10 dagen over deed om bij ons te komen, is het tegenwoordig al binnen 6 uur tot 10 uur al bij ons. Dit komt onder ander door de verharding van het achterland”.

En er is nog een reden waarom dit gebouw zo sterk is en enorm dikke muren heeft. Als alle zes de pompen staan te draaien, werken zij als enorme vliegtuigmotoren. Zou er te weinig massa zijn in het gebouw, dan zou het gebouw weg willen van zijn plek. Maar vanwege de enorme massa van het gebouw, merkt het gebouw niets van al deze oerkrachten.

Om de cirkel rond te maken eindigen wij weer in Beverwijk waar wij begonnen zijn. Marcel vertelt dat het bedrijf wat het onderhoud uitvoert en de twee nieuwe pompen in 2004 geleverd heeft, een bedrijf  in Beverwijk is. Nijhuis pompen! Zo blijkt Beverwijk toch weer op de kaart gezet en speelt Beverwijk een belangrijke rol in de voortgang van onze veiligheid.

djp portret
Dirk-Jan Prins

 

Facebook
Facebook
Google+
Google+
http://www.bic-news.nl/column-veel-beekjes-maken-een-groot-water/
Volg mij via e-mail
RSS
INSTAGRAM